Centre నుంచి Stateకి డబ్బు ఎంత వస్తుంది అన్నది ఒక విషయం. ఏ దారిలో వస్తుంది అన్నదే fiscal federalismలో exams వేసే పెద్ద trap.
Tax devolution అంటే central taxes divisible pool నుంచి Statesకి వెళ్ళే share, Article రెండు వందల డెబ్బై దీనికి ఆధారం. ఈ డబ్బుని State నచ్చిన పనికి ఖర్చు చేయొచ్చు, అందుకే devolution untied, unconditional transfer.
Grants-in-aid వేరే దారి. Article రెండు వందల డెబ్బై ఐదు కింద Centre Statesకి grants-in-aid ఇస్తుంది. ఈ grantsని తరచూ ఒక scheme లేదా purposeకి కట్టేస్తారు, అంటే tied money.
ఉదాహరణకి ఒక Stateకి Centre నుంచి వంద rupees వస్తాయి అనుకోండి, అరవై devolution, నలభై grants. Mix డెబ్బై, ముప్పైగా మారితే total అదే, కానీ State సొంతంగా వాడుకునే భాగం డెబ్బైకి పెరుగుతుంది.
Article రెండు వందల ఎనభై కింద President ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకి, లేదా ముందే, Finance Commissionని నియమిస్తారు, ఒక Chairman, నలుగురు members. Divisible poolలో States share ఎంతో Finance Commission సిఫార్సు చేస్తుంది.
Fourteenth Finance Commission divisible poolలో States shareని ముప్పై రెండు నుంచి నలభై రెండు per centకి పెంచింది. N. K. Singh అధ్యక్షతన Fifteenth Finance Commission, twenty twenty-one నుంచి twenty-six కాలానికి నలభై ఒకటి per cent సిఫార్సు చేసింది.
Vertical devolution అంటే Union, States మధ్య divisible pool పంచడం. Horizontal distribution అంటే States భాగాన్ని ఒక్కో Stateకి పంచడం, population, area, income distance లాంటి criteriaతో.
Article రెండు వందల ఎనభై రెండు కింద Union ఏ public purposeకైనా Statesకి discretionary grants ఇవ్వొచ్చు. Centrally sponsored schemes డబ్బు ఎక్కువగా Article రెండు వందల ఎనభై రెండు దారిలోనే వెళ్తుంది.
పరీక్షలో grants నుంచి devolution వైపు mix మారితే ఏం జరుగుతుంది అని అడిగితే, answer Statesకి unconditional transfers share పెరగడం, ఎందుకంటే devolution untied money. ఈ shift వల్ల Centreకి extra burden రాదు, డబ్బు channel మాత్రమే మారుతుంది.
Specific-purpose transfersకి Centre దగ్గర fiscal space తగ్గడం తర్వాతి knock-on effect మాత్రమే. Paper ఈ pointని transfer type, Article matchగా అడగొచ్చు.
Trap ఇది: cesses, surcharges divisible poolలో ఉండవు, అవి పెరిగితే Statesకి వెళ్ళే pool చిన్నదవుతుంది. Elimination కోసం method: ప్రతి claim definition నుంచి నేరుగా వస్తుందా, తర్వాతి ప్రభావమా అని test చేయండి. పక్కన చదవండి: Goods and Services Tax Council, State Finance Commissions.
Trivia time. India తొలి Finance Commission Chairman ఎవరో తెలుసా? K. C. Neogy. ఆయన అధ్యక్షతన nineteen fifty-oneలో తొలి Finance Commission ఏర్పడింది.